"Bir Kereden Bir Sey Olmaz" - Steroid Kullanımı

Oct 7, 2025

6 min read

Updated: Nov 14, 2025

“Steroid kullanımıˮ aslında uzun süredir bodybuilding ve fitness camiasında profesyonel sporcuların arasında yer edinen; fakat son yıllarda sosyal medyanın, fitness influencerlarının ve “kaslı vücutˮ algısındaki gerçekçi olmayan değişimlerin etkileriyle daha spor yapmaya yeni başlamış gençlerin arasında bile popülaritesi artmış bir konu haline gelmiştir.

“Steroid kullanımıˮ denildiğinde bu birçok farklı anlama gelebilir. Steroid, dört karbon halkasından oluşan organik bileşikler sınıfına ait bir terimdir. Vücutta hormon üretimi, iltihap kontrolü, metabolizma düzenlemesi gibi birçok biyolojik süreçte önemli rol oynar. Bu da demek oluyor ki bağışıklık baskılayıcı ve tedavi amaçlı kullanılan kortikosteroidler, hormon bozukluklarında kullanılan testosteron tedavileri (TRT) ve kas kütlesi artışı için kullanılan anabolik-androjenik steroidler (AAS) gibi konuların hepsi steroid kullanımı olarak değerlendirilebilir.

Ancak biz bu içerikte bodybuilding ve fitness alanlarında gelişimi hızlandırmak için kullanılan anabolik-androjenik steroidlerden bahsedeceğiz.

Anabolic-Androgenic Steroidler (AAS)

Anabolik-androjenik steroidler yani testosteron ve testosteron türevleri, yüksek dozlarda kas kütlesi ve güç artışı sağladıklarından kötüye kullanılmaya müsait olan doğal veya sentetik hormonlardır. Anabolik kelimesi, bu tip hormonların kas büyümesini ve gelişimini destekleyen etkilerini ifade eder. Androjenik ise erkeksi özelliklerin(sakal ve kıl gelişimi, ses kalınlaşması, testis gelişimi...) oluşumunu ve sürdürülmesini ifade eder. Testosteron insan vücudunda da üretilen birincil anabolik-androjenik steroiddir.

Anabolik-androjenik streoidler genellikle intramüsküler enjeksiyon(kas dokusuna iğne ile enjeksiyon) veya oral yollarla alınır. Bu sayede kana karışmış olur ve kan dolaşımı ile hedef dokulara ulaşır. Hedef dokulara pasif difüzyon yolu ile yani direkt olarak yardıma ihtiyaç duymadan hücre zarından geçerek girer. Steroidin hücre içerisine girmesi ile hücre içerisinde farklı sonuçlar doğabilir. AASʼnin hücre çekirdeğine gidip protein sentezini arttırması beklenir ancak henüz hücre çekirdeğine ulaşmadan östrojen veya DHT hormonlarına dönüştürülüp jinekomasti, akne ve saç dökülmesi gibi sonuçlara da yol açabilir.

Etkı Mekanızması

Anabolik-androjenik streoidler, androjen reseptörlerine bağlanarak çekirdekte protein sentezi, kas lifi büyümesi ve hücresel adaptasyonu düzenleyen genlerin aktivasyonunu arttırır. Ayrıca AASʼler kas büyümesini sınırlayan bir protein olan miyostatin proteininin baskılanmasını sağlar ve hipertrofiyi teşvik eder, Akt/mTOR sinyal yollarıyla protein sentezini arttırır, IGF-1 üretimini arttırarak hücre çoğalmasını ve farklılaşmasını kolaylaştırır ve notch sinyal yolları ile kas lifi yenilenmesini ve bakımını destekler.

Fızyolojık Etkıler

AASʼler kas kütlesindeki artışı; protein sentezini arttırıp, protein parçalanmasını sağlayan glucocorticoid adı verilen molekülleri engelleyerek sağlar.

Yapılan bir araştırmada 600mgʼlık testosteron enjeksiyonlarının spor yapmayan bireylerde dahi spor yapan fakat enjeksiyon almayan bireylere kıyasla daha fazla yağsız kütle artışı olduğu gözlemlenmiştir.

Farklı tip anabolik-androjenik steroidler üzerinde yapılan çoğu araştırma, yaklaşık 10 haftalık kullanım sonucunda 2-5kg arası bir kütle artışı kaydetmiştir. Ancak 2 senelik uzun süreli kullanım sonucunda da 12.7kg kütle artışı gösteren bir raporlama da kayda geçmiştir.

Bölgesel büyümelere odaklanacak olursak; çoğu araştırma boyut ölçümlerinde büyümeler kaydetmiştir. Özellikle boyun, göğüs kafesi, omuzlar ve üst kol ölçümlerinde ciddi artışlar gözlemlenmiştir. Bu büyümelerin miktarları tabi ki kullanılan ilaca ve dozuna göre değişiklikler göstermiştir.

Anabolik-androjenik steroidlerin kullanımının ardından vücut kompozisyonundaki değişimler kademeli olarak yok olmaya başlar, çünkü anabolik steroidler tarafından kazanılan değişimleri sürdürebilecek besin alımı ve ağır fiziksel gereksinimlerin sporcular tarafından karşılanması imkansıza yakındır. Ancak kullanımın bırakılmasının ardından kısmi kayıplar olsa da 3 aya kadar değişimler hala mevcut olmaktadır.

Guc Uzerındekı Etkılerı

Anabolik-androjenik steroidlerin kas kütlesi artışı sağlamalarının yanı sıra arzu edilen bir diğer özelliği de ciddi bir güç kazanımı sağlamalarıdır. Başlarda bu güç artışının sadece tecrübeli sporcularda görülmesi beklense de 1 rep max değişimini ölçen araştırmalar yeni başlayan ve daha önce spor yapmamış bireylerde dahi ilaç kullanımına bağlı güç artışı olduğunu göstermiştir.

Kullanılan anabolik steroidin türü ve dozajı da kişiden kişiye değişiklik göstermektedir ve kesin bir biçimde ne kadar güç artışı sağlayacağını söylemek imkansıza yakındır. Örneğin metandienone(mathandrostenolone) uzun yıllardır üzerine çokça araştırma yapılmış bir AASʼdir. Bu araştırmaların çoğu güç artışı olduğunu kanıtlasa da güç artışı kaydedemeyen araştırmalar da olmuştur. Ancak günlük 10mgʼı geçen metandienone dozajların çoğu zaman güç artışına sebep olduğunu söyleyebiliriz.

Yan Etkılerı

AAS kullanımını değerlendiren anketler kullanıcıların büyük bir kısmının kullanım sırasında ve sonrasında arzu edilmeyen yan etkiler yaşadığını göstermektedir.

Kullanıcıların %40ʼı steroid kullanımına bağlı libido artışı, akne oluşumu, vücutta kıllanma ve agresif davranışlarda artış yaşamaktadır. Ayrıca sistemik problemlere bağlı yan etkiler de sıkça görül ektedir. Bu yan etkilerden bazıları yüksek tansiyon, düşük libido, iştah artışı, psikolojik değişimler, saç dökülmesi ve jinekomastidir.

AAS kullanımı ile ilgili libidoda artış veya düşüş olabileceğinden bahsettik. Bu durum vücuttaki hormon dengelerine bağlıdır. Başlangıçta dışarıdan alınan testosteron veya türevleri libido artışına sebep olabilir. Ancak zaman ile vücut kendi testosteron üretimini azaltır ve östrojen dengesizliği yaratabilir. Bu da uzun dönemde cinsel isteği azaltabilir. Bir sonraki kısımda daha detaylı inceleyeceğiz.

Karaciğer üzerindeki etkisi:

AASʼlerin atılımı genellikle karaciğer tarafından yapılır bu sebeple de karaciğere verdiği zarar kullanım sıklığı, kullanım metodu, dozaj gibi birçok faktör tarafından belirlenir. Karaciğerde görülen, AAS kullanımına bağlı başlıca olumsuz etkiler: transaminaz seviyelerinde artış(karaciğer enzimlerinde artış) akut kolestatik sendrom(safra akışında bozulma)peliosis hepatis(kan dolu kist oluşumu)tümör oluşumu (iyi ve kötü huylu)

steatosis(karaciğer yağlanması) şeklinde sıralanabilir.

Kandaki yağ seviyeleri üzerindeki etkisi:

AAS kullanımı hepatit lipaz enziminin aktivitesini arttırarak HDL(iyi kolesterol) seviyelerinin düşmesine sebep olur. Yapılan bir araştırmada düşük dozda verilen AASʼnin bile HDL seviyelerini 20% azalttığını gözlemlemiştir. HDL seviyesindeki düşüş ve LDL, trigliserid seviyelerindeki artışlar kardiyovasküler problemlere sebep olabilmektedir.

Kardiyovasküler riskler:

Anabolik-androjenik steroid kullanımında en sık karşılaşılan sağlık problemleri arasında kardiyovasküler problemler yer alır. Genellikle bu çeşit problemler kardiyomiyopati(kalp kası sorunları: kalp odacıklarında büyüme - kalbin etkili bir şekilde kasılamaması), kalp krizi ve kalp ritim bozukluklarına bağlı anlık ölümler şeklinde baş göstermektedir.

Ayrıca AAS kullanımı kan pıhtılaşmasını arttırarak tromboz oluşumuna ve damar tıkanıklıklarına sebep olabilmektedir.

Böbrekler üzerindeki etkisi

Anabolik-androjenik steroidlerin böbrekler üzerindeki etkisi direkt veya dolaylı olabilir. Dolaylı etkileri önceki kısımda tartıştığımız maskeler ve kardiyovasküler problemlere bağlı oluşabilecek ikincil problemler şeklinde ortaya çıkar. Direk olarak AASʼler böbreklerde akut böbrek hasarına veya kronik böbrek yetmezliğine de yol açabilir.

Cinsel fonksiyonlar üzerindeki etkisi

Testosterone ve sentetik AASʼler daha önce de belirtildiği üzere yağ metabolizmasını etkileyebiliyor, bu da direkt olarak cinsel hormon dengesinin etkilenmesine sebep olmaktadır. AAS kullanımı vücudun doğal testosteron üretimini azaltır ve hipotalamik- hipofiz eksenini baskılar. Sonuç olarak erektil disfonksiyon, libido düşüklüğü, testislerde küçülme ve sperm üretiminin durması gibi cinsel işlev bozukluklarına ve agresyon artışlarına sebep olur. Bu etkilerin seviyesi ve kronikliği kullanım süresine yüksek oranda bağlıdır.

Bir seneden az anabolik steroid kullanan erkeklerde kullanım durdurulduğu andan itibaren testosteron seviyeleri ekstra bir müdahale gerektirmeden normal seviyelere dönebilir. Ancak bir seneden uzun kullanımda sperm üretimini yenilemek için ekstra tedavi gerekebilir.

Psikolojik komplikasyonlar

Anabolik-androjenik steroidlerin beyin fonksiyonları ve dolayısıyla psikolojik etkileri görmezden gelinmemelidir.

Anabolik-androjenik steroidlerin dopamin yollarını etkileyerek uyuşturucu maddeler ile beyinde aynı etkileri yarattığı gerekçesi ile bağımlılık yapabileceği öne sürülmektedir. Ayrıca çeşitli nörotransmiterları etkilenerek agresif davranışlarda artış görülebilmektedir.

AASʼlerin kronik kullanımında beynin prefrontal kortekste incelme ve duygusal düzenleme bozuklukları görülebilir.

Bir Kereden Bir sey olmaz-Dogru Mu Yanlis Mi?

Bu konu tartışmaya açık bir konu açıkçası. Bunun sebebi cevabın kesin bir şekilde doğru veya yanlış olmaması. Bahsettiğimiz fizyolojik ve psikolojik sonuçların hepsi kullanım dozu, sıklığı, süresi, AAS türü, kişinin etkilenme oranı gibi faktörlere bağlıdır. Bu açıdan bakarsak kısa süreli kullanımın uzun süreli kullanıma kıyasla tabi ki daha az ciddi sonuçlar açığa çıkarmasını bekleriz. Kalıcı hasarlar genellikle uzun süreli kullanım ile ilişkilendirilse de unutulmaması gerekilen nokta kısa süreli kullanımda dahi birçok sağlık riskinin arttığı görülmektedir.

AAS kullanımı sadece kısa bir dönem bile olsa hipertansiyona, HDL seviyelerinde düşüşe, pıhtılaşmaya sebep olabileceğinden kimi bireylerde direkt kullanım sırasında kardiyovasküler problemler açığa çıkarırken kimi bireylerde ilerisi için bu tip problemlere altyapı hazırlayabilir.

Bahsettiğimiz üzere AAS kullanımı testosterone seviyelerinde düşüşlere, cinsel işlevsizliklere, testislerde küçülmeye sebep olmaktadır. Genellikle kısa süreli kullanım sonrası testosteron seviyelerinin normal seviyelere kendiliğinden dönmesiyle bu tip çözülse de bu problemlerin kalıcı olma riski ve post cycle therapy(PCT) ihtiyacı doğma riski göz ardı edilmemeli.

Oral yolla alınan AASʼler(Dianabol, Anadrol, Winstrol) direkt olarak karaciğeri de etkilediği için yüksek dozları karaciğerde toksik etkilere sebep olabilir. Karaciğer enzimlerinin artışına ve karaciğer stresi, safra akışı tıkanıklıkları gibi akut problemlere sebebiyet verebilir.

Önceden de belirtildiği üzere testosteronun hücreye girişinden sonra östrojen ve DHTʼye dönüştürülme olasılığı da vardır. Kısa süreli kullanımda östrojen seviyelerindeki yükselme kalıcı genetik olarak yatkın bireylerde jinekomastiye ve DHT seviyelerindeki artış yine genetik olarak yatkın bireylerde kalıcı saç dökülmelerine sebep olabilir.

Özetlemek gerekirse anabolik-androjenik steroid(AAS) kullanımı klinik olarak kanıtlanmış bir şekilde ciddi kas kütlesi ve güç artışları sağlar. Ancak kısa süreli veya uzun süreli kullanım fark etmeksizin her zaman ciddi sağlık problemleri oluşturma riski vardır. AAS kullanımı mutlaka bir doktor tavsiyesi ve takibi eşliğinde yapılmalıdır.

Referanslar

Bond P, Smit DL, de Ronde W. Anabolic-androgenic steroids: How do they work and what are the risks? Front Endocrinol (Lausanne). 2022 Dec 19;13:1059473. doi: 10.3389/fendo.2022.1059473. PMID: 36644692; PMCID: PMC9837614.
Wenbo Z, Yan Z. The Uses of Anabolic Androgenic Steroids Among Athletes; Its Positive and Negative Aspects – A Literature Review. J Multidiscip Healthc. 2023 Dec 29;16:4293-4305. doi: 10.2147/JMDH.S439384. PMID: 38170017; PMCID: PMC10759908.
Baig MH, Ahmad K, Moon JS, Park SY, Ho Lim J, Chun HJ, Qadri AF, Hwang YC, Jan AT, Ahmad SS, Ali S, Shaikh S, Lee EJ, Choi I. Myostatin and its Regulation: A Comprehensive Review of Myostatin Inhibiting Strategies. Front Physiol. 2022 Jun 23;13:876078. doi: 10.3389/fphys.2022.876078. PMID: 35812316; PMCID: PMC9259834.