top of page

OMUZ ÇIKIĞI: MEKANİZMASI, BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

Mar 5
7 min read

Omuz eklemi insan vücudunun en geniş hareket kabiliyetine sahip eklemidir. Kolumuzu yukarı kaldırmak, yana açmak, döndürmek veya arkaya götürmek gibi birçok hareket bu eklem sayesinde mümkündür. Ancak bu büyük hareket özgürlüğü aynı zamanda omuz eklemini daha instabil, yani yerinden çıkmaya daha yatkın hale getirir.


Bu nedenle omuz çıkığı, tüm eklem çıkıkları arasında en sık görülen dislokasyon tipidir.

Tıbbi olarak omuz çıkığı, kol kemiğinin üst kısmındaki yuvarlak yapı olan humerus başının, kürek kemiği üzerindeki glenoid kaviteden (omuz yuvası) tamamen ayrılması anlamına gelir.


Omuz çıkıkları farklı yönlerde meydana gelebilir, ancak en yaygın formu travmatik anterior omuz çıkığıdır. Bu durumda humerus başı eklem yuvasından öne doğru çıkar. Travmatik anterior çıkıklar tüm omuz çıkıklarının yaklaşık %80–90’ını oluşturur.


Bu yaralanma genellikle spor sırasında meydana gelen çarpmalar, fazla seviyede dış rotasyon, düşmeler, trafik kazaları gibi travmatik olaylar sonucunda ortaya çıkar.


Epidemiyolojik veriler travmatik anterior omuz çıkığının yıllık görülme sıklığının yaklaşık 100.000 kişi başına 11–29 vaka olduğunu göstermektedir.



OMUZ ANATOMİSİ VE STABİLİTESİ

Omuz eklemi, glenohumeral eklem olarak adlandırılır. Bu eklem iki ana yapıdan oluşur:

  • Humerus başı: Kol kemiğinin üst kısmındaki yuvarlak yapı

  • Glenoid kavite: Kürek kemiği üzerinde bulunan sığ eklem yüzeyi


Bu yapı bir top-yuva (ball-and-socket) sistemi gibi çalışır. Ancak kalça ekleminden farklı olarak omuz eklemindeki yuva oldukça sığdır. Yani humerus başı glenoid kavite içinde çok derin bir şekilde oturmaz. Bu durum omuza geniş bir hareket alanı kazandırırken aynı zamanda eklemi instabiliteye daha yatkın hale getirir.


Omuz stabilitesi iki ana mekanizma sayesinde sağlanır:


1) Statik stabilizatörler

Statik stabilizatörler, eklemi hareket olmadan da yerinde tutan yapılardır.

Statik stabilizatörler:

  • Glenoid labrum

  • Eklem kapsülü

  • Glenohumeral ligamentler

Labrum, glenoid kavitenin etrafını saran kıkırdak benzeri bir halkadır. Bu yapı eklem yuvasını derinleştirerek humerus başının eklem içinde kalmasına yardımcı olur. Eklem kapsülü ve ligamentler ise eklemi çevreleyen bağ dokusu yapılarıdır ve eklem hareketini kontrol eder.


2) Dinamik stabilizatörler

Dinamik stabilite kaslar tarafından sağlanır. Bu kaslar hareket sırasında humerus başını glenoid kavite içinde tutarak eklemin yerinden çıkmasını önler.

Bu kaslar arasında en önemlisi rotator cuff kas grubudur.

Rotator cuff kasları:

  • supraspinatus

  • infraspinatus

  • teres minor

  • subscapularis

Bu kaslar birlikte çalışarak omuz eklemini stabilize eder ve kol hareketlerinin kontrollü şekilde gerçekleşmesini sağlar.



TRAVMATİK OMUZ ÇIKIĞININ MEKANİZMASI VE EŞLİK EDEN DİĞER YARALANMALAR

Travmatik anterior omuz çıkığı genellikle kolun belirli bir pozisyonda maruz kaldığı ani bir kuvvet sonucu meydana gelir.


En klasik mekanizma:

Kol abduksiyon (yana açılma) ve eksternal rotasyon (dışa dönme) pozisyonundayken uygulanan travmatik kuvvettir. Bu durumda humerus başı glenoid kavitenin ön kenarına doğru zorlanır ve sonunda eklem yuvasından çıkar.


Bu süreç sırasında omuz stabilitesini sağlayan bazı yapılarda hasar oluşabilir. En sık görülen yaralanmalar şunlardır:



Bankart lezyonu

Bankart lezyonu, glenoid kavitenin anteroinferior kısmındaki labrumun kopmasıdır. Labrum omuz stabilitesinde önemli bir rol oynadığı için bu yaralanma, omuzun tekrar tekrar çıkmasına yol açabilir.


Hill-Sachs lezyonu

Hill-Sachs lezyonu, humerus başının arka kısmında oluşan çökme tipi bir kemik defektidir. Dislokasyon sırasında humerus başı glenoid kenarına çarpar ve kemikte bir çökme meydana gelir. Hill-Sachs lezyonları omuz instabilitesinin değerlendirilmesinde önemli bir rol oynar çünkü büyük defektler tekrar çıkık riskini artırabilir.


Rotator cuff yaralanmaları

Omuz çıkıkları sırasında rotator cuff kaslarında da yaralanma oluşabilir.

Rotator cuff, omuz stabilitesini sağlayan önemli kas grubudur. Bu kaslarda meydana gelen yırtıklar özellikle ileri yaş hastalarda daha sık görülür. Araştırmalar rotator cuff yaralanmalarının omuz çıkıklarının yaklaşık %30’unda ortaya çıkabileceğini göstermektedir



EPİDEMİYOLOJİ - OMUZ ÇIKIĞI KİMLERDE DAHA SIK GÖRÜLÜR?

Travmatik anterior omuz çıkığı, ortopedik travmalar arasında oldukça sık görülen bir yaralanmadır. Yapılan çalışmalar, bu yaralanmanın yıllık görülme sıklığının 100.000 kişi başına yaklaşık 11–29 vaka olduğunu göstermektedir.


Ancak bu yaralanma tüm yaş gruplarında eşit şekilde görülmez. Omuz çıkıklarında iki belirgin yaş grubu bulunmaktadır:


1) Genç Yetişkinler

İlk yaş piki genellikle 20–29 yaş aralığında görülür.

Bu yaş grubunda omuz çıkıkları:

  • çoğunlukla erkeklerde

  • sıklıkla spor yaralanmaları sonucu

ortaya çıkar.


Kontakt sporlar özellikle risklidir. Bunlara örnek olarak futbol, basketbol, rugby, dövüş sporları

verilebilir.


Bu sporlar sırasında omuz eklemi yüksek enerjiye maruz kalabilir ve kol abduksiyon-eksternal rotasyon pozisyonundayken uygulanan kuvvetler omuz çıkığına neden olabilir.


2) İleri Yaş

Omuz çıkıklarının ikinci görülme sıklığı 60 yaş sonrası ortaya çıkar.

Bu yaş grubunda:

  • omuz çıkıkları genellikle düşmeler sonucu

  • çoğunlukla kadınlarda

görülür.


Yaşlı bireylerde kas gücünün azalması, denge problemleri ve kemik yoğunluğundaki değişiklikler bu yaralanmaların daha kolay oluşmasına neden olabilir. Ayrıca bu yaş grubunda omuz çıkıklarına rotator cuff yırtıkları gibi ek yaralanmalar da daha sık eşlik eder.



APPREHENSION TESTİ

Omuz instabilitesini değerlendirmek için çeşitli klinik testler kullanılır. Bunlardan en önemlilerinden biri Apprehension testidir.


Bu test sırasında:

  • kol yaklaşık 90° abduksiyon pozisyonuna getirilir

  • omuz eksternal rotasyona zorlanır

  • humerus başına önden kuvvet uygulanır


Eğer hasta bu pozisyonda omuzunun tekrar çıkacağı hissine kapılır ve kaslarını istemsiz şekilde gererse, test pozitif kabul edilir. Araştırmalar pozitif apprehension testinin ilerleyen dönemde rekürren (tekrarlayan) omuz çıkığı riskini yaklaşık dört kat artırdığını göstermektedir.


TRAVMATİK OMUZ ÇIKIĞINA İLK MÜDAHALE

Travmatik anterior omuz çıkığı, ortopedik travmalar arasında acil değerlendirme ve hızlı müdahale gerektiren bir durumdur. Hastalar genellikle ani başlayan şiddetli omuz ağrısı, omuz konturunda belirgin deformite ve kolu hareket ettirememe şikayetleri ile başvururlar. Bu klinik tablo çoğu zaman dislokasyonu düşündürse de tanı klinik değerlendirme ve görüntüleme yöntemleri ile doğrulanmalıdır.


Omuz çıkıklarında tedavinin en önemli hedefi humerus başının mümkün olan en kısa sürede tekrar glenoid kaviteye yerleştirilmesidir. Dislokasyonun uzun süre devam etmesi kas spazmının artmasına ve redüksiyon işleminin zorlaşmasına yol açabilir. Ayrıca gecikmiş redüksiyon sinir ve damar yaralanması riskini artırabilir. Bu nedenle travmatik omuz çıkıkları klinik pratikte acil bir durum olarak kabul edilir ve redüksiyon işlemi uygun koşullar sağlandığında gecikmeden yapılmalıdır.


REDÜKSİYON (YERİNE OTURTMA)

Redüksiyon, humerus başının tekrar eklem yuvasına yerleştirilmesi işlemidir. Çoğu vakada bu işlem kapalı yöntemle, yani cerrahi müdahale gerektirmeden gerçekleştirilebilir. Ancak işlem sırasında ağrı ve kas spazmı redüksiyonu zorlaştırabileceğinden genellikle analjezik ilaçlar, sedasyon veya kas gevşeticiler kullanılır.

Omuz redüksiyonu için farklı teknikler tanımlanmıştır. En sık kullanılan yöntemler arasında traction–countertraction teknikleri, Stimson yöntemi ve Kocher manevrası yer alır. Literatürde traction–countertraction yöntemlerinin bazı durumlarda diğer tekniklere göre daha az ağrıya neden olabileceği bildirilmiştir.


REDÜKSİYON SONRASI DEĞERLENDİRME

Redüksiyon tamamlandıktan sonra eklemin doğru şekilde yerine yerleştiğinden emin olunmalıdır. Bu nedenle genellikle kontrol amaçlı bir radyografik inceleme yapılır. Aynı zamanda redüksiyon öncesinde değerlendirilen nörovasküler muayene tekrar edilmelidir.

Bu aşamada özellikle axillary sinir dikkatle değerlendirilir çünkü omuz çıkıklarında en sık etkilenen sinirlerden biridir. Omuzun dış kısmında duyu kaybı veya abduksiyon güçsüzlüğü sinir hasarını düşündürebilir.


TEDAVİ: CERRAHİ Mİ YOKSA KONSERVATİF Mİ?

Travmatik anterior omuz çıkığında tedavi yaklaşımı hastanın yaşı, aktivite düzeyi, eşlik eden yaralanmalar ve tekrar çıkık riski gibi birçok faktöre bağlı olarak belirlenir. Tedavinin temel hedefi omuz stabilitesini yeniden sağlamak, ağrıyı azaltmak ve gelecekte gelişebilecek rekürren (tekrarlayan) dislokasyon riskini en aza indirmektir.


Akut dönemde ilk adım redüksiyon ve kısa süreli immobilizasyondur. Redüksiyon sonrası tedavi yaklaşımı ise genellikle iki ana gruba ayrılır: konservatif tedavi ve cerrahi tedavi. Hangi yöntemin tercih edileceği, hastanın bireysel risk faktörleri ve eklemde oluşan yapısal hasarın derecesine göre belirlenir.


KONSERVATİF TEDAVİ

Konservatif tedavi çoğu zaman ilk kez omuz çıkığı yaşayan ve rekürrens (tekrarlama) riski düşük olan hastalarda tercih edilir. Bu yaklaşım özellikle ileri yaş hastalarda veya fiziksel aktivite düzeyi düşük olan bireylerde uygun bir seçenek olarak kabul edilir.


Konservatif tedavinin temel bileşenleri redüksiyon sonrası kısa süreli immobilizasyon ve ardından uygulanan fizyoterapi programıdır. Immobilizasyon süresi genellikle yaklaşık üç ila dört hafta olarak önerilmektedir. Bu sürecin ardından başlatılan rehabilitasyon programı ile omuz ekleminin hareket açıklığı yeniden kazandırılır ve özellikle rotator cuff kasları güçlendirilir.


Yaş faktörü tekrar çıkık riskini belirleyen en önemli değişkenlerden biridir. Yapılan çalışmalar yaş ilerledikçe rekürren (tekrarlayan) dislokasyon riskinin belirgin şekilde azaldığını göstermektedir. Bu nedenle ileri yaş hastalarda çoğu zaman cerrahi tedaviye gerek kalmadan başarılı sonuçlar elde edilebilir.


Ancak konservatif tedaviye rağmen hastada tekrar çıkık gelişmesi veya sürekli instabilite hissinin devam etmesi durumunda cerrahi stabilizasyon düşünülmelidir.


CERRAHİ TEDAVİ

Bazı hasta gruplarında travmatik omuz çıkığı sonrasında tekrar dislokasyon riski oldukça yüksektir. Bu nedenle bu hastalarda erken dönemde cerrahi tedavi düşünülmelidir. Özellikle genç ve fiziksel olarak aktif hastalarda konservatif tedavi sonrasında rekürren (tekrarlayan) instabilite oranlarının yüksek olduğu bilinmektedir. Yapılan çalışmalarda genç erkek hastalarda konservatif tedavi sonrası beş yıllık takipte instabilite oranının %70’e kadar ulaşabildiği bildirilmiştir. Bu nedenle temas sporları ile uğraşan sporcularda veya yüksek aktivite düzeyine sahip bireylerde cerrahi stabilizasyon daha erken planlanabilir.

Cerrahi tedavinin temel amacı omuz ekleminin stabilitesini yeniden sağlamak ve tekrar çıkık riskini azaltmaktır. Günümüzde bu işlemlerin büyük bir kısmı artroskopik yöntemlerle, yani küçük kesilerden girilerek gerçekleştirilebilmektedir. Uygulanacak cerrahi teknik hastada bulunan yaralanmanın tipine ve kemik kaybının derecesine göre belirlenir.


En sık uygulanan cerrahi yöntemlerden biri artroskopik Bankart onarımıdır. Travmatik omuz çıkıklarında sıklıkla görülen Bankart lezyonunda, glenoidin ön-alt kısmındaki labrum kopmuştur. Bu işlem sırasında kopmuş olan labrum özel dikiş ankrajları kullanılarak tekrar glenoid kenarına sabitlenir. Böylece eklemin normal anatomisi yeniden oluşturulur ve omuz stabilitesi artırılır.




Kemik kaybının daha belirgin olduğu veya kronik omuz instabilitesi gelişmiş hastalarda ise Latarjet prosedürü tercih edilebilir. Bu yöntemde scapula üzerindeki coracoid çıkıntı kesilerek glenoidin ön kenarına transfer edilir. Böylece hem kemik destek sağlanır hem de transfer edilen kas-tendon yapıları dinamik stabilite oluşturur. Latarjet prosedürü özellikle belirgin glenoid kemik kaybı bulunan hastalarda oldukça etkili bir stabilizasyon yöntemi olarak kabul edilir.



Cerrahi yöntem seçimi hastanın yaşı, aktivite düzeyi, kemik kaybının miktarı ve eşlik eden yaralanmalar gibi birçok faktöre bağlıdır. Bu nedenle tedavi planlaması genellikle bireysel bir değerlendirme sonucunda belirlenir.



SONUÇ

Travmatik anterior omuz çıkığı, insan vücudunda en sık görülen eklem dislokasyonlarından biridir ve özellikle genç, fiziksel olarak aktif bireylerde önemli bir klinik problem oluşturur. Yaralanma genellikle kolun abduksiyon ve eksternal rotasyon pozisyonunda maruz kaldığı travma sonucu meydana gelir ve çoğu zaman Bankart lezyonu veya Hill-Sachs lezyonu gibi eşlik eden yaralanmalarla birlikte görülür.


Akut dönemde tedavinin ilk basamağı humerus başının mümkün olan en kısa sürede glenoid kaviteye yerleştirilmesidir. Redüksiyon sonrası tedavi yaklaşımı hastanın yaşı, aktivite düzeyi ve eşlik eden yaralanmaların özelliklerine göre belirlenir. Düşük rekürrens riski bulunan hastalarda konservatif tedavi çoğu zaman yeterli olabilirken, genç ve yüksek aktivite düzeyine sahip bireylerde cerrahi stabilizasyon daha uygun bir seçenek olabilir.,


Günümüzde artroskopik Bankart onarımı ve Latarjet tekniği gibi cerrahi yöntemler omuz instabilitesinin tedavisinde etkili seçenekler sunmaktadır. Bununla birlikte, travmatik anterior omuz çıkığında optimal tedavi yaklaşımı çoğu zaman hastaya özgü risk faktörlerinin dikkatli şekilde değerlendirilmesini gerektirir.


Sonuç olarak travmatik anterior omuz çıkığının yönetiminde doğru tanı, erken müdahale ve bireyselleştirilmiş tedavi planı rekürren instabilite riskini azaltmada temel rol oynamaktadır.


Referanslar:

 
 
 

Comments


bottom of page